Ķslenska krónan įriš 1922

Reglulega er lękkun į veršgildi ķslensku krónunnar gagnvart žeirri dönsku notuš sem rök fyrir žvķ aš nś žurfi aš leggja hana af og taka upp "sterka mynt" ķ stašinn, evruna. En ķ žį umfjöllun vantar įvallt žaš sem mestu mįli skiptir. Žess ķ staš er hamraš į žvķ aš frį žvķ aš leišir gjaldmišlanna skildi įriš 1922 hafi veršgildi dönsku krónunnar tvöžśsundfaldast gagnvart žeirri ķslensku.


ĮRIŠ 1922
voru Ķslendingar ein fįmennasta og fįtękasta žjóš Evrópu. Fįeinum įratugum sķšar var žjóšin oršin ein sś rķkasta. Risastökk frį örbyrgš til allsnęgta, sem hefši veriš śtilokaš meš ónżta mynt.

Reykjavik1920ĮRIŠ 1922 var höfušstašur Ķslands fįtęklegur kaupstašur ķ Kvosinni en Kaupmannahöfn var borg meš 6-sinnum fleiri ķbśa en Ķsland.

ĮRIŠ 1922 lįgu žjóšvegir um alla Danmörku, dönsku jįrnbrautirnar höfšu žį gengiš ķ 78 įr og Kastrup flugvöllur var ķ smķšum; einn fyrsti alžjóšaflugvöllurinn fyrir faržegaflug ķ heiminum.

ĮRIŠ 1922 stóš vegakerfiš į Ķslandi saman af nokkur malarvegum og trošningum. Hér var ekkert flugfélag og enginn Ķslendingur meš réttindi til atvinnuflugs.

ĮRIŠ 1922 var hįskólinn ķ Köben meira en fjögurra alda gamall en į Ķslandi var hįskóli enn ašeins draumur. Hśsakostur danskra var prżšilegur, en į Ķslandi var hann mun lakari og sumir bjuggu enn ķ torfbęjum. Og žannig mętti įfram telja.

EN ... ĮRIŠ 2010 bśa Ķslendingar viš įžekk kjör og Danir ķ nśtķmalegu samfélagi meš öllum žęgindum 21. aldarinnar. Framfarirnar į Ķslandi eru meirihįttar. Kreppan setur tķmabundiš strik ķ reikninginn, en afrekiš er stašreynd. 

Į 88 įrum hefur danska krónan tvöžśsundfaldast ķ verši gagnvart krónunni okkar, en framfarir og uppbygging eru a.m.k. hundraš sinnum meiri hér en ķ Danmörku į sama tķma.

Krónan var lįtin fylgja pundinu ķ fjórtįn įr meš slęmum įrangri. Ef ķslenska krónan hefši fylgt žeirri dönsku alla tķš hefši ekki oršiš neitt risastökk en viš ęttum tvöžśsund sinnum sterkari krónu.

Vill einhver skipta?

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Vilhjįlmur Įrnason

Ekki ég en ég vil skipta śt žessum vitleisingum sem drulla yfir krónuna meš allskyns dellu og rökleysu.

Vilhjįlmur Įrnason, 11.9.2010 kl. 20:02

2 Smįmynd: Pįll Vilhjįlmsson

Takk fyrir samantektina, hśn minnir okkur į sögu sem vill oft gleymast.

Pįll Vilhjįlmsson, 11.9.2010 kl. 20:06

3 Smįmynd: Gķsli Ingvarsson

Ekki er ég sagnfróšur en žaš žarf ekki sagnfręšing til aš sjį ķ gegnum svona bullyfirreiš.

Framfarir Ķslands į sķšustu öld byggjast į framförum sem oršiš hafa ķ evrópu og amerķku ašallega og hefši aldrei getaš oršiš ef ķslendingar hefšu įtt aš kynda eimreiš nśtķmaframfara.

Žó aš snżkjudżriš fitni margfalt ķ žörmum hżsilsins žżšir žaš ekki aš snżkjudżriš gęti lifaš svona af eigin rammleik. Nśtķma ķslandssagan er saga snżkjudżrsins.

Hśn er full af aumkunarveršum lęgšum ķ sišferši og hagvķsi. Viš getum byrjaš į strķšsgróšanum (ekki gjaldžroti Ķslandsbanka įriš 1929) sem byggši upp hugsjónalausu hagsmunastjórnmįl žar sem stjórnarflokkarnir héldu sķnum mönnum į jötunni innan rķkisfyrirtękja, banka og stjórnsżslu aš ógleymdu réttarkerfinu.

Marshallašstošin sem var óvišeigandi snżkjur og ķ raun mśtur til aš smyrja inngönguna ķ Nató. Viš höfum śtrżmt sķldinn, stórskašaš žorskstofninn og getum ekki selt lambakjöt (aular). Viš žurfum sķšan ekki aš rekja aulahįttinn ķ öllum sérlausnum efnahagsmįla einsog verštryggingu, kvótakerfi sem nota bene var aldrei markašsvętt, gešveikislegum virkjunar og įlversframkvęmdum sķšusta įratugar sem komnar er ķ gjaldžrot bęši efnahagslega og hugmyndafręšilega, stęrsta bankagjaldžrot einnar žjóšar ķ sögunni (erlendir fjarfestar tapa 7 žśsund milljöršum), AGS innį gafli aš reyna aš tķna saman žręšina fyrir óstarfhęfan žingheim sem hefur "by proxy" rķkisstjórn sem getur ekkert gert nema "žokaš mįlum įfram" mįnuš eftir mįnuš af žvķ aš žaš er ekki til mannvit į alžingi eša ķ apparatinu yfirleitt til aš taka į neinum mįlum.

- Aš bera GJALDŽROTA žjóš nśtķmans viš dani lķšandi stundar og halda žvķ fram aš žetta séu bara smį óžęgindi sem mašur hristir af žér einsog slęma žynnku meš žvķ aš vęla fyrst į götuhornum heimsborganna og sķšan bera sig mannalega eftir afréttaranum.

Danir eru ekki gjaldžrota. Danir bjuggu alltofmargir viš lélega hśsakost langt framyfir strķš. Uppbygging žeirra hefur kostaš žį mikla vinnu og fórnir og įföll en žó ekki jafn gešveikislegt rugl samanboriš viš vegferš ķslenskara hrunpólitķkusa.

Žaš góša viš ķsland er žaš sama og hefur veriš um aldir. Žaš eru endurnyjanlegar aušlindir sem geta fęrt okkur tekjur, žaš er mannaušur sem getur menntaš sig erlendis og forframaš annars frekar einžykkan lżš og tortrygginn meš uppbyggingu ķ menntun og heilbrigši og sęmilegum hśsakosti. Velferšarkerfiš var komiš į legg 2007 en nśna er žaš į fallanda fęti og žašer ekki af elli kellingu sem žaš sķgur į annaš knéš.

Grunnurinn af žessu var nįttśrulega allur lagšur af Dönum sķšustu 200 įrin sem žeir réšu einhverju hér og lengur žar sem viš vorum algerlega hįšir žeim fram aš seinni heimsstyrjöld meš allt sem mįli skifti og tókum upp stjórnkerfi žeirra og lög nįnast óbreytt til aš byrja meš bęši meš fullveldinu og sķšan ķ stjórnarskrį lżšveldisins.

- Žetta smįborgaralega gort ykkar sem hśkiš ķ kśt ķ einangrun śtķ horni meš lygasöguna um ęšislega ķslenska hruniš ęttuš aš losa ykkur śr spennitreyjunni sjįlfir žvķ ekki ętla ég aš slepppa ykkur śt af žessu prķvat gešveikrahęli ykkar.

Gķsli Ingvarsson, 11.9.2010 kl. 23:07

4 Smįmynd: Gunnar Rögnvaldsson

Kęrar žakkir Haraldur. Žakka kęrlega fyrir žessa žörfu įminningu.  

Sķšasta rķkisgjaldžrot Danmerkur var įriš 1813.

Allt žaš sem Danir hafa bundiš mynt sķna viš hefur hruniš:

  • Silfurmyntfóturinn frį 1838 hundi 
  • Gullmyntfóturinn frį 1873 hrundi
  • Myntbandalag Skandinavķukrónu bundiš gullfęti hrundi 1914  (sjį; Gengiš į gullfótum yfir silfur Egils)  
  • Alžjóšlegi gullfóturinn hrundi ķ kreppunni 1930
  • Fastgengi viš Pundiš hrundi 
  • Bretton Woods hrundi ķ byrjun 1970
  • EMS hrundi 1992

Žaš eina sem į eftir aš hrynja nśna er EMU (myntbandalag Evrópusambandsins). Viš hvaša staur į žį aš binda dönsku krónuna?

Žetta lęsta gengisfyrirkomulag hefur ekki fęrt Danmörku kosti eša neitt rķkidęmi žvķ Danmörk er aš hrapa nešar og nešar į lista rķkustu landa OECD. Veran ķ EMU hefur ekki fęrt Danmörku neitt annaš er massķft atvinnuleysi įratugum saman og 4. lélegasta samanlagša hagvöxt ķ OECD sķšustu 10 įrin. Bśist er viš aš Danmörk muni fį žrišja lélegasta hagvöxt ķ OECD löndum hin nęstu 10 įr og hrapa enn nešar ķ rķkidęmi.

Reiknivélar hafa veriš fundnar upp - og svo er žaš internetiš. Žaš tók til dęmis ekki langa śtreikningar fyrir erlenda feršamenn aš uppgötva hagstętt gegni ķslensku krónunnar žegar hśn gaf réttilega eftir žegar bankakerfiš hrundi. Mikiš held ég aš Grikki langi ķ svona krónu - og Ķra

Gunnar Rögnvaldsson, 12.9.2010 kl. 00:25

5 Smįmynd: Haraldur Hansson

Žakka ykkur öllum innlitiš og athugasemdirnar.

Mér žykir Gķsli gera lķtiš śr vinnu forfešra okkar og -męšra, allt frį aldamótabörnunum sem lögšu ķ pśkk til aš stofna Eimskip til athafnamanna dagsins ķ dag. Fólksins sem lagši vegi, byggši brżr og hafnir, stofnaši hįskóla, skóp innviši samfélagsins, byggši upp heilsugęslukerfi o.s.frv. Fólksins sem byggši frystihśs og smķšaši togara til aš skapa veršmęti śr sjįvarfanginu.

Strķšiš og Marshall ašstošin voru mikil lyftistöng, en strax įriš 1953 kom til haršra oršaskipta į Alžingi yfir žvķ aš bśiš vęri aš "sólunda strķšsgróšanum", svo ekki verša afrek nęstu 50 įra žar į eftir skżrš meš honum.

Ķ fęrslunni er dregin upp lķtil mynd af Ķslandi sem var og og borin saman viš žaš Ķsland sem viš žekkjum. Žaš žarf ekki aš vera "sagnfróšur" til aš skilja muninn. Stašreyndirnar tala sķnu mįli. Samanburšurinn viš Danmörku er aš gefnu tilefni en ekki ašalatriši.

Fimm įr eru ašeins augnablik ķ lķfi žjóšar. Žaš mį ekki lįta fimm įra rugl sem endaši ķ bankahruni 2008 skyggja į myndina. Viš höfum gert alls konar mistök ķ gegnum tķšina og spilling hefur stungiš sér nišur eins og alls stašar žar sem teflt er um peninga og völd. En hundraš įra heildarmyndin er glęsileg og framhjį žvķ mį ekki lķta.

Įriš 1925 kostaši enskt pund 22 krónur og 15 aura. Fjórtįn įrum sķšar, įriš 1939 kostaši enskt pund ennžį 22 krónur og 15 aura. Gengi krónunnar var geirneglt viš pundiš allan tķmann, sem er ķgildi žess aš nota erlenda mynt. Reynslan af žvķ var slęm, stašreyndirnar tala sķnu mįli hér lķka.

Žaš getur veriš dżrt aš vera meš eigin gjaldmišil, en hvaš kostar aš henda honum? Getur veriš aš žaš sé órjśfanlegur hluti af sjįlfstęši žjóšar og fullveldi aš hafa óskoruš yfirrįš yfir gjaldmišli sķnum? Žaš er of seint aš įtta sig į žvķ eftir aš honum hefur veriš hent.

Haraldur Hansson, 12.9.2010 kl. 02:29

6 Smįmynd: Jón Halldór Gušmundsson

Sęll Haraldur.  Žessi pistill žinn er alveg snilld.  Žś byrjar į aš lżsa žvķ hvernig Ķsland var žegar žaš var frumstętt samfélag įriš 1922.  Žį var ķsland frumvinnslusamfélag. Lifši į žvķ aš selja óunna vöru, en var aš sjįlfsögšu samfélag sjįlfsžurftabśskapar.

Nśna er krónan 1 tvöžśsundasti af veršmęti sķnu žį.  Laun hafa tvöžśsundfaldast og allt veršlag hefur tvöžśsundfaldast. Žaš eina sem hefur breyst er aš krónan, innistęšur ķ ķslenskum krónum hafa rżrnaš.  Žetta heitir óšaveršbólga og allir vita aš ķ óšaveršbólgusamfélagi borgar sig ekki aš gera žaš sem borgar sig. Sóun er hagkvęm og óaršbęrar fjįrfestingar verša aršbęrar fyrir žann sem annars myndi tapa peningum ķ bankanum. Žeir skašast sem eru įbyrgir og spasamir. Žeirra peningum er hent. Viltu ķ raun ekki skipta?

Af hverju hafa lķfskjör okkar batnaš svona mikiš sķšan 1922? Žaš er ekki krónunni aš žakka heldur žrįtt fyrir veikan gjaldmišil og lélaga stjórn peningamįla ķ landinu.

Žaš žarf ekki aš segja af hverju viš bśum viš svona góš kjör ķ dag, en ég verš samt aš telja upp žaš helsta; strķšiš Marshallašstošin nżsköpunartogarar, śtfęrsla landhelginnar betri skip, Virkjanir fallvatna, stórišja, uppbygging feršažjónustu.  

Viš ķslendingar höfum veriš opnir fyrir nżjungum į mörgum svišum, höfum veriš svo heppnir aš geta sent marga ķ nįm til annarra Noršurlanda og Evrópulanda.

Viš viršum störf forfešra okka og męšra, sem bjuggu viš svo miklu krappari kjör en viš. Ég held samt aš ef viš ętlum įfram aš sękja fram veršum viš aš gera samfélag okkar ķ rķkara męli byggt į fullvinnslu og fjölbreyttari śtflutningsmöguleikum.

Žar erum viš svo enn og aftir komin aš kjarna mįlsins, sem er er krónan gott tęki ķ alžjóšlegu umhverfi og myndi ašild aš ESB kannski vera góšur kostur?

Jón Halldór Gušmundsson, 12.9.2010 kl. 11:51

7 Smįmynd: Haraldur Hansson

Žakka žér athugasemdina Jón Halldór, en mér sżnist žś skrifa svolķtiš "į skį" viš innihald fęrslunnar. Jafnvel eins og hśn sé vörn fyrir verštryggingu og óšaveršbólgu, en žvķ fer vķšs fjarri.

Reynsla okkar af žvķ aš festa gengiš viš erlenda mynt er slęm. Spurningin er žvķ hvort hęgt hefši veriš aš nį žessum mikla įrangri įn eigin myntar. Ég tel svo ekki vera.

Žegar veršbólgan var sem mest voru gengisfellingar tķšar, til aš rétta hlut śtflutningsgreina. Viš skulum gefa okkur aš žaš hafi veriš gert af illri naušsyn og menn hafi ekki kunnaš betri rįš. En žaš var ekki įkvöršun krónunnar aš nota žetta "verkfęri", hvaš žį aš nota žaš óhóflega. Ekki frekar en verštryggingin sem įtti aš vera tķmabundin naušvörn vegna taps sparifjįreigenda. Hśn hélt ķ fjögur įr gagnvart launum og ķ kjölfariš kom misgengiš mikla. Aftur eru žaš pólitķskar įkvaršanir og umdeild hagstjórn. Aš skella skuldinni er gjaldmišilinn er rangt.

Spurning žķn ķ lokin er fullgild og mį bęta viš žęr sem ég setti fram ķ athugasemdinni į undan.

Haraldur Hansson, 12.9.2010 kl. 17:15

8 Smįmynd: Jón Halldór Gušmundsson

Sęll aftur.

Žegar žessi gjaldmišill okkar er notašur į svo flottan hįtt sem hagstjórnartęki meš grķšarlegur gengisfellingum. Óšaveršbólga sem af žvķ hlaust leiddi til sóunar aš sumra mati.

Žaš eru kostir viš slķkt, en einnig ókostir.

Veršbętur į lįn landsmanna eru hvorki meira né minna nś ķ dag bśnar aš gera stóranhluta žjóšarinnar öreiga. Ég lķt į žęr sem afleišingar peningastefnu og veiks gjaldmišils. Žetta kann aš vera rangt hjį mér.

Annars er oft gaman aš lesa skrif žķn og žakka ég žér žau.

Jón Halldór Gušmundsson, 12.9.2010 kl. 23:15

9 Smįmynd: Haraldur Hansson

Eigum viš ekki aš segja aš ekki megi gera gjaldmišilinn įbyrgan fyrir mannanna verkum? Vķsa annars bara ķ nęstu fęrslu.

Haraldur Hansson, 13.9.2010 kl. 00:49

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband